He aha a Mā te Reo?

Ko te tahua whakataetae o Mā te Reo, he momo āwhina i whakatūria e te Minita o ngā Take Māori hei tautoko i ngā kaupapa me ngā kawenga ka whakarauora ake i te reo Māori i ngā rohe, i ngā hapori.

He mea whakatū a Mā te Reo i te tau 2001, ko Te Taura Whiri i te Reo Māori te kaiwhakahaere. Ko tāna, he tohatoha pūtea ki ngā kaupapa ka whakaarahia e te hapori hei whakakaha ake i te rere o te reo Māori me te matatau ki te reo Māori, hei poipoi anō i ngā hapori kia noho ko rātou kē ngā kaiarataki i ngā mahi whakaora reo.

Ko wai mā ka āhei mai ki ngā moni o Mā te Reo?

  • Ko ngā iwi, ko ngā hapū, ko ngā marae, ko ngā whānau, ko ngā whakahaere Māori.
  • Mēnā ka nui atu te tono i te $10,000 (i muri i te tāpiritanga o te tāke hokohoko), me hinonga i raro i te ture rawa e whakaaetia ai te tono. (Ki te tono tētahi i te moni nui ake i te $10,000 (i muri i te tāpiritanga o te tāke hokohoko), ā, ehara ia i te hinonga ā-ture, e kore e arohia tana tono.)
  • Mēnā ka iti ake te tono i te $10,000 (i muri i te tāpiritanga o te tāke hokohoko), ā, ehara tō rōpū i te hinonga i raro i te ture, me tangata takitahi te kaitono.

Ko te whāinga whānui, kia tautokona ngā whānau, ngā hapū, ngā iwi me ngā rōpū Māori ki te whakatū kaupapa, kawenga reo Māori mā te hapori, e tūhauora ake ai te reo Māori.  Ko ngā kaupapa ka mātua tautokona, ko ērā e rere ngātahi ana ngā whāinga ki ērā o te Rautaki Reo Māori a te Kāwanatanga (2014), me ngā mahi whānui e rauhī ana i te reo Māori. Ka kaha ake anō hoki te tūpono tautokona o tētahi tono mehemea e mōhio ana te kaitono, e mahi tahi ana anō hoki ki ērā atu kaupapa whakaora reo Māori o te hapori, kua āta whakaatu mai rānei karekau he kaupapa anō i tōna hapori e pērā ana te āhua.

Ko wai ngā mea kāore e āhei ana ki te tono i te tahua nei?

Kāore e wātea ana te tahua nei ki ngā tari kāwanatanga, ki ngā whare ako mātauranga, kāore hoki e wātea ana ki ngā tāngata takitahi, ki ngā rōpū me ngā pūtahi e whiwhi auau ana i te moni mai i te Kāwanatanga hei whakahaere i ā rātou kaupapa.

  • Ngā Kōhanga Reo / Ngā Puna Reo / Ngā Kura Kaupapa / Ngā Wharekura
  • Ngā Whare Whakangungu Motuhake.

Ko wai kei te whakahaere i a Mā te Reo?

He mea whakahaere a Mā te Reo e tētahi pekanga o Te Taura Whiri i te Reo Māori, e Te Reo Hapori. Ko ia e whakahaere ana i ngā tohanga pūtea, e arotake ana i ngā kaupapa reo Māori e kawea ana i te hapori.

Tērā tētahi komiti whakataki i te tahua, ko Te Rōpū Tautoko te ingoa. Ko ia e whakatakoto ana i ōna whakaaro ki te Poari o Te Taura Whiri i te Reo Māori mō ngā rōpū e tika ana kia whiwhi pūtea. He māngai kei Te Rōpū Tautoko nō Te Taura Whiri i te Reo Māori, nō Te Māngai Pāho, nō Te Tāhuhu o te Mātauranga, nō Te Puni Kōkiri, ā, arā anō tētahi tokowhā nō te hapori Māori tonu.

He aha ngā momo kaupapa kāore e tautokona e Mā te Reo?

Kāore Te Taura Whiri i te Reo Māori e tuku moni ki ēnei kaupapa:

  • te whakatū, te whakarahi rānei i te tari, i te wharemahi
  • ngā kaupapa kāore e mahi ana ki te whakaora ake i te reo Māori
  • ngā whakapaunga pūtea, ngā utu rānei mō ngā kawenga i kawea i mua i te whakaaetanga o te kaupapa e Te Taura Whiri
  • ngā utu rōia, ngā utu kawe take ki te ture
  • ngā mahi kāore i āta tohua i roto i te kirimana i hainatia
  • ngā utu rawa nui ake i te $2,000 mō te taonga kotahi
  • ētahi atu utu kāore e whakaaetia kia utua e Te Taura Whiri i tana tū hei hinonga mana motuhake nā te Karauna.

He aha ngā tikanga whakatau tono?

  1. Ka tirohia mēnā e āhei ana te kaitono ki te tono pūtea.
  2. Ka arotakengia ngā tono i runga anō i ngā paearu e rima, ā, ka whakatakotoria he tūtohinga e whakaae ana, e whakahē ana rānei i te tono.
  3. Ka aromātaitia ngā tono katoa, kia kitea ai mēnā i tōtika te whakahāngai a ngā kaiarotake i ngā paearu ki ngā tono.
  4. Ka tāpaea ngā tūtohinga ki te aroaro o Te Rōpū Tautoko (te komiti whakahaere pūtea) hei whakaaro ake mā rātou.
  5. Ka tāpaea ngā tūtohinga a Te Rōpū Tautoko ki te Poari o Te Taura Whiri i te Reo Māori hei whakaaetanga mā rātou.
  6. Ka whakamōhiotia atu ngā kaitono.

Ka whakamohiotia ai ngā kaitono katoa i ngā whakatau ā te 25 o ngā rā o Whiringa-ā-rangi 2016.

Mehemea e whakaaro ana koe ki te tono moni i tēnei tahua, pāwhiria a konei.

RSS Feed