 |
Te Tuawhitu o ngā Hui Reo o te Moana-nui-a-Kiwa
Te Reo i te Whenua Tipu
30 Pipiri - 3 Hōngongoi 2003
Te Whanga-nui-a-Tara, Aotearoa
|
Te Hui Reo o te Moana-nui-a-Kiwa
Read the press release.
Kei te tipu ake te arokā mō te reo i waenganui i te Māori me ngā tāngata o ngā moutere o te Moana-nui-ā-Kiwa e noho nei ki Aotearoa. Kua kitea he mea nui tā te reo hei huarahi whakaatu i te tuakiri ahurea, hei pupuri hoki i te ngākau pono me te whakarite i te āheitanga hei hapori.
He kawenga ārahi tā ngā mahi whakaora i te reo Māori i roto i ngā āhuatanga whakahou reo. Ka nui hoki ngā whiwhinga mā te tiri i ngā tauira mahi whaitake, mā ngā kōtuituinga me te mahi whakahāngai rautaki.
Ia wā, ia wā, ka whakahaerehia ngā Wānanga Reo o te Moana-nui-a-Kiwa e tētahi atu motu. Ka tū te hui reo tuawhitu o ngā mema o te Wānanga Reo o te Moana-nui-a-Kiwa ki Aotearoa i te rā 30 o Pipiri 2003.
Ko te kaupapa o te hui i tēnei tau ko te "Te Reo i te Whenua Tipu."
He Whakamārama
Te Wānanga Reo o te Moana-nui-a-Kiwa
I puta te whakaaro kia whakatūria he wānanga nā runga i te whakatāuteute o ngā rōpū reo o te Moana-nui-a-Kiwa e noho ana ki Aotearoa (i tua atu i te Māori) mō te raruraru o ō rātou ake reo me te mōhio ko ngā kaupapa e pā ana ki te mate haere o te reo Māori, e hāngai ana ki aua reo me aua iwi e noho ana ki ō rātou ake motu. Nā tēnei, i karangatia ngā māngai o ngā iwi o te Moana-nui-a-Kiwa e Te Taura Whiri i te Reo Māori ki te matapaki i aua kaupapa me te whakawhiti whakaaro mō te whakatūnga o tētahi rōpū pūmau. Ko te otinga, i tū he Wānanga Reo o te Moana-nui-a-Kiwa i te hui a Te Taura Whiri i te Reo Māori i Kirikiriroa, Aotearoa i ngā rā 21-23 o Hui-tanguru 1991.
Ko ngā iwi kei roto i tēnei Wānanga ko:
Te Hononga o Amerika - Hawaii
Tahiti
Niue
Hāmoa ki te uru
Tūwaru
Hiri - Rapanui
Wārihi me Whūtuna
|
Aotearoa
Kuki Airani
Tonga
Hāmoa Amerikana
Tokerau
Rotuma
Whītī
|
Ko ngā whāinga matua o te Wānanga;
- ki te whakawhiti whakaaro me ngā pārongo e pā ana ki te āhua o te pupuri me te whakatairanga i ō tātou ake reo ahakoa tuhi, ahakoa kōrero, i roto i te kainga, i ngā mahi pāpāho, i ngā tari kāwanatanga, i te ture, ā, i roto i ngā āhuatanga katoa o ia rā;
- ki te tiri me te whakawhitiwhiti kupu hou kua hangāia i roto i te reo o tēnā, o tēnā, mā te mau ki tētahi pātengi raraunga pātahi me ētahi atu huarahi.
- ki te tiri me te whakawhitiwhiti whakaaro, pārongo me ngā wheako e pā ana ki ngā huarahi mō te whakaroha kupu, tae noa ki te whakaora i ngā kupu kāore i te whakamahia me te hanga i ngā kōrero hou.
- ki te tiri me te whakawhitiwhiti pārongo me ngā wheako e pā ana ki ngā huarahi ako me te whakaako i roto i te reo o tēnā, o tēnā.
- ki te tiri me te whakawhitiwhiti whakaaro, pārongo me ngā wheako mō te whakaputa rauemi ako, whakaako hoki, pērā i te pukapuka, ngā pānui whakamārama, ngā ataata me ngā pūmanawa rorohiko, me te whakahaere i te whakamahia o aua rauemi ki roto i te reo o tēnā, o tēnā.
- ki te whakatairanga i ngā whāinga o te Wānanga ki ngā kāwanatanga o ngā iwi kua uru.
- ki te whakamōhio atu i ngā kāwanatanga o ngā iwi kua uru mai ki te āhua o ō rātou reo o te Moana-nui-a-Kiwa.
E ono ngā hui kua tū mai i te orokohanga o te wānanga i te tau 1991. Anei e whai ake:
| Te tuarua | 4-7 o Haratua 1992 | Pape'ete, Tahiti |
| Te tuatoru | 15-19 o Haratua 1993 | Hilo, Hawaii |
| Te tuawhā | 7-11 o Here-turi-kōkā 1995 | Pōneke, Aotearoa |
| Te tuarima | 21-27 o Poutū-te-rangi 1998 | Pīra'e, Tahiti |
| Te tuaono | 27-30 o Poutū-te-rangi 2000 | Hanga Roa, Rapanui |
Ngā whakaaturanga mō te tumatanui
30 Pipiri 2003, 7.00 karaka
Taukumekume Rangatahi
Council Chambers, Te Whare Wānanga o Te Upoko o te Ika a Māui
Te Whanga-nui-a-Tara
1 Hōngongoi 2003, 7.00 karaka
Te Tangata Whai Rawa o Wēneti
Soundings Theatre, Te Papa
Te Whanga-nui-a-Tara
3 Hōngongoi 2003, 8.00 karaka
Pō Whakangahau
Student Union Building, Te Whare Wānanga o Te Upoko o te Ika a Māui
Te Whanga-nui-a-Tara
haere ki runga
|