Whaikōrero
He kōrero ōkawa te whaikōrero, koia nei te wāhi ki te tāne ina haere tētahi pōwhiri, ētahi atu momo hui rānei. He tū anō te wahine ki te whaikōrero i ētahi rohe.
He huarahi te whaikōrero e whakaatau ai te waha kōrero i tōna mōhio ki te reo Māori, ka mutu e taea ana e te kaikōrero matatau te whakaniko i āna kōrero ki te kupu whakapaipai, ki te kupu whakarite.
Koia ēnei ko ngā wāhanga o te whaikōrero:
- Tauparapara: he momo karakia e hāngai ana ki te kaupapa o te hui, he whakatara i ngā atua kia arahina, kia tiakina ngā manuhiri.
- Mihi ki te whare tipuna: he mihi ki te te tipuna o te whare me ngā aitanga heke iho ki taua wā.
- Mihi ki a Papatūānuku: e mihi ana ki a ia mō ngā mea ora katoa.
- Mihi ki te hunga mate: e mihi ana ki te hunga kua riro ki te ao wairua.
- Mihi ki te hunga ora: e mihi ana ki tā tātou noho kanohi ora tonu
- Te take o te hui: te kaupapa i whakarauika mai ai te katoa.
- Waiata: kua pai te tū mai a te katoa ki te tautoko i ngā kōrero kua kōrerohia, me te hāngai o te waiata ki te hui me tōna kaupapa. Ko tā te waiata anō, he whakanoa.
Mā te iwi kāinga e tohu te kawa mō te tūtū mai o ngā waha kōrero. E rua ngā kawa mō te whaikōrero: ko te tau-utuutu me te pāeke.
He hohoko te tūtū mai mō te tau-utuutu, arā, he tū atu, tū mai. Ka tīmata ake i tētahi o te paepae tapu, kua tū mai ko tētahi o te ope whakaeke, kua hoki anō ki te tangata whenua, ā pau noa ngā kaikōrero o te hunga whakaeke. Ko te waha kōrero whakamutunga kei te tangata whenua.
Mō te pāeke, kei te paepae tapu katoa te tūtū mai, atu i te kaikōrero whakamutunga. Kātahi ka tukua te rākau kōrero ki te pae whakaeke. Kei te tangata whenua te kōrero whakamutunga, kua oti te wāhi ki ngā whaikōrero i te pōwhiri.