1800 | Tātai Kōrero

I mua i te 1840   Ko te reo Māori te reo e hōrapa ana ki Aotearoa nui tonu. Kōrero whānuitia ai i ngā kawenga noa a te tangata, a te iwi, i ngā karakia, i ngā mahi hokohoko, mahi tōrangapū, Māori ki te Māori, Māori ki te Pākehā. Ko ngā mea e ākona ana e te mihinare ki te Māori, he mea kawe katoa ki te reo Māori.

1840       Ka hainatia Te Tiriti o Waitangi. E noho tonu ana ko te reo Māori te reo mātāmua o Aotearoa.

1842       Ka tāia te nūpepa reo Māori tuatahi.

ngā 1850              Ka nui ake te tokomaha o te Pākehā, tēnā i te Māori. Riro ana i reira ko te reo Māori te reo o te iwi tokoiti i tōna whenua ake.

1858       Ka tū te uiuinga ā-motu tuatahi ki te kohi kōrero mō te iwi Māori. E ai ki tāna, e 56,049 te tauanga o te iwi Māori.

1867       Poua ana te Ture Kura Māori ki te whenua, me tana whakahau kia kawea ngā mahi whakaako i ngā tamariki Māori ki te reo Pākehā anake. Nā wai, nā wai, ka kaha kē atu te whai i tēnei kaupapa.

ngā 1870              Whai i muri i ngā pakanga o Aotearoa, ka tōtara wāhi rua te porihanga o Aotearoa, ko tētahi wāhi e Māori ana, ko tētahi e Pākehā ana. Otiia ko te reo Māori tonu te reo matua i te whaitua Māori.

ngā 1890              He huhua tonu ngā nūpepa Māori e whakaputa ana i ngā rongo o te wā – ō konei, ō tāwāhi, ki te reo Māori.  E noho tonu ana ko te reo Māori te reo mātāmua o te whaitua Māori. 

1896       Kua kaha heke te tokomaha o te iwi Māori ki tōna tino itinga. E ai ki te uiuinga o te motu, e 42,113 noa te tauanga Māori.